Ахмет Байтұрсыновтың 1920 жылғы Ленинге жазған хаты

В.И.Ленин жолдасқа Қырғыз (бұдан әрі – қазақ) ревкомы құрылған уақыттан бері 10 ай өтті. Ревкомның он айлық жұмысының қорытындысын шығара келгенде, ол өзінің ештеңе тындырмағанын айтуға тура келеді. Ревком жұмысы берекелі болмауын көптеген себептермен түсіндіруге болады, бірақ негізгі себеп екеу: 1) Қазақ өлкесін басқаруға қойылған Орталықтың өкілінде айқын көзқарас болған жоқ. Мұның себебі Қазақ өлкесінің […]

Шәкәрімнің 1924 жылы Толстойдан аударған әңгімесі

Шәкәрім Құдайбердіұлы 1924 жылы Лев Толстойдан «Алты әңгіме» аударған. Әрқайсысы өз айтары бар жазбалар болғандықтан, shynyrau.kz сіздердің назарларыңызға екінші әңгіме «Үш сауалды» ұсынып отыр. Әңгіме «Шәкәрім» журналының 2014 жылғы № 3 санынан алынды. Бір патша: «Үш түрлі нәрсені күні бұрын білген адам бақытты болар еді, – деп, – соны тауып берген кісіге көп сый беремін», […]

Қабдеш Жұмаділов: «Түп-тұқиянымнан өзіме дейін» бұл қып-қызыл өтірікке кұрылған кітап

Тәуелсіздік алған соң, жазушыларға көп еркіндік берілді. Кім нені жазамын, қалай жазамын десе де рұқсат. Еркіндіктің екі қыры бар. Жақсы жағы да, жаман жағы да. Еркіндікті пайдаланып, әркім өз ата-бабаларын мақтап, батыр етіп, би етіп, дана етіп көрсетуге тырысқандар да жеткілікті. Олар ақша беріп, каламы жүйрік журналистерді, жазушыларды жалдап, қойыртпақ дүниелер жасауға көшіп алды. Маған […]

Шәкір Әбеновтің қырық серкеш туралы әңгімесі

Ш.Әбенов мұражай-үйінің зал қараушысы Гүлназ Мырзаханова: Аймағының абызы атанған Шәкір атамен біз сол бір жылдары құдайы көрші болдық. Атаның бәйбішесі Серікбүбі апа мен менің әкем бір рудан еді. Ол кезде әкем марқұмның көзі тірі кезі. Ал, менің балалық шағым болатын.  Бір күні біздің үйде шай үстінде ақынның қызы Сана әкеме әзілдеп: – Нағашы! Маған қашан […]

“Орыстар қазақтарды алдап отыр”. Жазушы Шыңғысхан туралы өз ойын айтты

Қазір не көп, тарихшы көп. Тәуелсіздік жылдары тарихшы 3 есе көбейіп кетті. Ғылым докторы, ғылым кандидаты 5 есе көп. Нәтиже – 5 есе төмен. «Социалистік Еңбек ері» сыйлығын екі рет алған Николай Гловацкий деген кісі болды. Атағы таудай. Сол кісі «Совхоздардың 10 жылдық тарихы» дегенді жазып, тарихшы болған. «Социалистік Еңбек ерін» сол «еңбегіне» алған адам. […]

Ирина Бекзатқызы: Мақсатымыз – жер-су, елді мекендерге байырғы атауларын қайтару

Еліміздің тарихы, әсіресе тарихи-географиялық атаулардың ұмытыла бастауы бүгінгі күні өзекті мәселелердің бірі. Шешілмей тұрған мәселелер көп-ақ. Дегенмен, байырғы атауларды қайтару үшін жекелеген адамдардың емес, ғылыми талданған мәліметке сүйенген ұтымды жол болмақ. Осыған орай, жер-су атаулары өзгерісінің тарихи себептеріне үңілу үшін жас ғалым, Астанадағы Ұлттық музейдің «Халық қазынасы» ғылыми-зерттеу институтының кіші ғылыми қызметкері Ирина Бекзатқызымен аз-кем […]

Әлихан Бөкейхан. Жастар, халқымыздың гүлі, үміті сендерсіңдер

Әлихан Бөкейхан – қазақ халқы үшін дара тұлға. Оның айтқандары мен жазғандары біз үшін қашан да өзекті деп есептейміз. Сондықтан, shynyrau.kz оқырмандары үшін Ә. Нұрмұхамедұлының әр кездегі кейбір ойлары мен қанатты сөздерін тағы бір ұсынбақшымыз. «Қазақ тып-тыныш жатып, еріншек, һеш нәрсе қылмайды деп ойламаңдар! Олар қайратты, жұмыстың бәріне жарайды… Бірақ (оларды) қозғау керек». «Жалғызбын, азбын […]

Қазақ жеріндегі “Указной молдалар” жайлы

Құрбанғали Халид: «…Сонда да болса қазақ ауылдарына әр болысқа бір-бірден ноғайдан молда тағайындатып алу үшін ақша жинап беріп Уфаға қатынасқа шықты. Молдалар күймелерімен желдіртіп, указдарын алып, мойындарына шынжыр баулы сағат салып, тойлап қайтқандай болып келіп, кетіп жатты. Қағаз алған молдалар сондай бір істер істеді: онымен не дінді, не дүниені ұстай алмайсың. Бір адам өлсе указной […]

Тәуке ханның Осман сұлтаны Үшінші Ахметке Мәскеуге қарсы соғысуға шақырған хаты

“Власть и отвага, величие и справедливость, слава и милость наполняют служителя двух священных городов [Мекки и Медины], хакана земель и морей, хакана ибн хакана, султана Ахмад-хана благодаря его славе, отмеченной примирением и согласием, чистосердечием и единодушием, присущими безграничной вере; и вследствие его чистоты и чистосердечия искреннего покровителя [веры] – избранного и похвального потомка великого правящего […]

Ғылым докторы, профессор: “Біз көшпенді емеспіз. шынайы «Қазақ тарихын» жазуы­мыз керек”

«…Қазақ тарихын рухани жағынан жаңғыртып, тарихи тұрғыдан жазу үшін біз көшпенділік терминінен құтылуымыз қажет. Орталық Азиядағы археологиялық зерт­теулер ХХ ғасырдан басталды десек, сол бір ғасырдан астам уақытта археологтар осы гео­графиялық аймақтан тарихтың әр кезеңдеріне жататын құнды ескерткіштерді ашып, зерттеп, тарих ғылымына бұрын-соңды енбеген жаңалықтарды әкелді. Сондықтан осы жиналған бай артефактілерге негізделіп, тү­рік әлемінің жазылмаған тари­хын […]